शब्दसिद्धी. मराठी व्याकरणामध्ये ‘शब्दसिद्धी’ म्हणजे शब्द कसा तयार झाला आहे, याचा अभ्यास होय. भाषेत काही शब्द मूळचे असतात, तर काही दुसऱ्या भाषेतून आलेले किंवा प्रत्यय लागून तयार झालेले असतात. मराठीतील शब्दसिद्धीचे मुख्य दोन प्रकार पडतात१. सिद्ध शब्द: जे भाषेत मूळचे असतात.२. साधित शब्द: जे मूळ शब्दाला उपसर्ग किंवा प्रत्यय लागून तयार होतात. खाली त्याचा सविस्तर तक्ता दिला आहे १. सिद्ध शब्द – हे शब्द […]
रस मराठी व्याकरण आणि साहित्यामध्ये ‘रस’ म्हणजे काव्यातून किंवा साहित्यातून मिळणारा आनंद होय. माणसाच्या मनात काही उपजत भावना स्थिर असतात त्यांना स्थायीभाव म्हणतात. हे स्थायीभाव जेव्हा साहित्याच्या वाचनाने किंवा दर्शनाने जागृत होतात तेव्हा त्यातून रसांची निर्मिती होते. मराठी साहित्यातील ९ रस (नवरस), त्यांचे स्थायीभाव आणि उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत मराठीतील नवरस तक्ता क्र. रसाचे नाव स्थायीभाव वैशिष्ट्ये उदाहरण १ शृंगार
वाक्यांचे प्रकार. मराठी व्याकरणामध्ये वाक्य म्हणजे अर्थपूर्ण शब्दांचा समूह होय. वाक्याचे मुख्य दोन आधारानुसार वर्गीकरण केले जाते. प्रस्तावना आणि स्पष्टीकरणवाक्याचा अर्थ काय निघतो आणि वाक्याची रचना कशी आहे यावर त्याचे प्रकार अवलंबून असतात. आपण बोलताना कधी प्रश्न विचारतो, कधी आज्ञा देतो तर कधी केवळ माहिती देतो. यावरूनच वाक्यांचे विविध प्रकार ठरतात. १. वाक्याच्या अर्थावरून पडणारे प्रकाहे प्रकार
समास मराठी व्याकरणामध्ये ‘समास’ म्हणजे शब्दांचे एकत्रीकरण होय. बोलण्याच्या ओघात आपण शब्दांमधील परस्पर संबंधाचे शब्द (विभक्ती प्रत्यय) गाळून जो नवीन जोडशब्द तयार करतो, त्याला ‘सामासिक शब्द’ म्हणतात. १. प्रस्तावना व व्याख्या समास: दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन जो जोडशब्द तयार होतो, त्या प्रक्रियेला ‘समास’ म्हणतात. विग्रह: सामासिक शब्द कोणत्या शब्दांपासून तयार झाला हे स्पष्ट करून सांगण्याला ‘विग्रह’ म्हणतात. उदा: ‘पोळीसाठी पाट’ न म्हणता
प्रयोग मराठी व्याकरणातील ‘प्रयोग’ हा भाग वाक्यातील कर्ता, कर्म आणि क्रियापद यांच्या परस्पर संबंधांवर आधारित असतो. प्रस्तावना वाक्यातील कर्ता किंवा कर्म यांच्या लिंग, वचन किंवा पुरुषानुसार क्रियापदाच्या रूपात जो बदल होतो किंवा होत नाही, त्या रचनेला ‘प्रयोग’ असे म्हणतात. प्रयोगामध्ये क्रियापद कोणाचे ऐकते (कर्त्याचे की कर्माचे) हे महत्त्वाचे असते. मराठीत प्रयोगाचे मुख्य ३ प्रकार पडतात. १) कर्तरी प्रयोग २) कर्मणी प्रयोग ३)
