वचनासंबंधी विशेष गोष्टी
१) वचन म्हणजे काय? नामाच्या एक किंवा अनेक संख्येचा बोध करणाऱ्या रूपाला वचन म्हणतात.
वचनाचे दोन प्रकार आहेत:

एकवचन – एक वस्तू, व्यक्ती किंवा प्राणी दर्शवते.
अनेकवचन – एकापेक्षा अधिक संख्या दर्शवते.

२) नामांच्या वचनासंबंधी विशेष बाबी
(अ) सामान्यनामांची अनेकवचने होतात नामांच्या तीन प्रकारांपैकी सामान्यनामांची अनेकवचने होतात. उदा. मुलगा – मुलगे, पुस्तक – पुस्तके

(आ) विशेषनाम व भाववाचक नामांची अनेकवचने होत नाहीत विशेषनाम आणि भाववाचक नामे यांची अनेकवचने होत नाहीत. उदा. राम, पुणे, प्रामाणिकपणा, सौंदर्य

३) आदरार्थी अनेकवचन / बहुवचन कधी कधी व्यक्ती एकच असली तरी तिच्याबद्दल आदर दाखविण्यासाठी अनेकवचनी प्रयोग केला जातो. यास आदरार्थी अनेकवचन किंवा आदरार्थी बहुवचन म्हणतात. उदाहरणे : गुरुजी आताच शाळेत आले.
मुख्यमंत्री शाळेस भेट देणार आहेत.

आदर दाखविण्यासाठी नावामागे राव, जी, पंत, साहेब, महाराज इत्यादी शब्द जोडतात. उदाहरणे :
गोविंदराव, विष्णुपंत, गोखलेसाहेब स्त्रियांच्या नावासमोर बाई, ताई, माई, आई, काकू इत्यादी शब्द येतात. उदाहरणे :राधाबाई, शांताबाई, जानकीकाकू

४) काही नामे नेहमी अनेकवचनी असतात – काही नामे नेहमी अनेकवचनातच वापरली जातात. त्यांचे एकवचन होत नाही. उदाहरणे : डोहाळे कांजिण्या शहारे क्लेश हाल रोमांच

५) विपुलता दाखविण्यासाठी एकवचनाचा वापर – काही वेळा खूप प्रमाण दाखविण्यासाठी शब्द एकवचनी वापरतात. उदाहरणे : यंदा खूप आंबा पिकला. शेटजींकडे खूप पैसा आहे. पंढरपुरात यंदा लाख माणूस जमले होते.

६) समूहदर्शक शब्द एकवचनी वापरतात

जोडपे, त्रिकुट, आठवडा, पंचक, डझन, शत, सहस्र, लक्ष, कोटी या शब्दांत अनेकत्वाचा बोध होतो; तरीही त्या संख्येचा एक गट मानून ते एकवचनी वापरले जातात.उदाहरण : एक डझन आंबे आले. अनेक गट असतील तर अनेकवचनी वापरतात.

७) समूहदर्शक नामे – ढीग, रास, समिती, मंडळ, सैन्य इत्यादी शब्द समूह दर्शवतात. समूह एक मानला तर एकवचन, अनेक मानले तर अनेकवचन.

८) जवळीक दाखविण्यासाठी एकवचन – अधिक सलगी किंवा जवळीक दाखवायची असल्यास मोठ्या व्यक्तींबाबतही एकवचन वापरतात. उदाहरणे : दादा शाळेतून आला.
वहिनी उद्या येणार आहे. दादा गावाला गेला.

९) लिंगानुसार अनेकवचनाचे नियम
पुल्लिंगी नामे (अ) ‘आ’कारांत पुल्लिंगी नामाचे अनेकवचन ‘ए’कारांत होतेउदा. आंबा – आंबे मुलगा – मुलगे

(आ) ‘आ’कारांत शिवाय इतर पुल्लिंगी नामे दोन्ही वचनांत रूप सारखेच असते. उदा. लाडू – लाडू वाघ – वाघ

स्त्रीलिंगी नामे
(अ) ‘अ’कारांत स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन

कधी आ, तर कधी ई कारांत होते. उदा. वेळ – वेळा वाट – वाटा

(आ) ‘आ’कारांत स्त्रीलिंगी तत्सम नामे

अनेकवचन एकवचनासारखेच असते. उदा. भाषा – भाषा सभा – सभा

(इ) ‘ई’कारांत स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन ‘या’कारांत होते

उदा. नदी – नद्या मुलगी – मुली / मुलींच्या (प्रसंगानुसार)

(ई) ‘ऊ’कारांत स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन ‘वा’कारांत होते उदा. ऊ – ऊवा

१०) लक्षात ठेवण्यासारखे – काही नामे नेहमी अनेकवचनीच असतात: कांजिण्या, डोहाळे, शहारे, क्लेश, हाल, रोमांच