विरुद्धार्थी शब्द.

येथे मराठी व्याकरणातील काही महत्त्वाचे आणि परीक्षेत वारंवार विचारले जाणारे विरुद्धार्थी शब्द दिले आहेत.
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
 
अमृतविष
अतिवृष्टीअनावृष्टी
अनुकूलप्रतिकूल
अचूकचुकीचे
अनिवार्यऐच्छिक
 
आकाशपाताळ
आस्तिकनास्तिक
आरंभ / आदिअंत
आयातनिर्यात
आनंददुःख
इ/उ 
इहलोकपरलोक
विधायकविघातक
उजेडकाळोख
उन्नतीअवनती
उपकारअपकार
क/ख 
कडूगोड
कृतज्ञकृतघ्न
कोरडाओला
खरेदीविक्री
खरंखोटं
ग/च 
गद्यपद्य
गुरुशिष्य
गरीबश्रीमंत
चपळमंद
विधायकविघातक
ज/त 
जन्ममृत्यू
जळणेविझणे
तरुणम्हातारा
तेजस्वीनिस्तेज
तेजीमंदी
द/न 
देवदानव
दुष्टसुष्ट
दिवसरात्र
विधायकविघातक
नवाजुना
प/फ 
प्रत्यक्षअप्रत्यक्ष
प्रकाशअंधार
प्रगतअप्रगत
फायदातोटा
फुलणेकोमेजणे
म/य 
मानअपमान
मऊकडक
मित्रशत्रू
यशअपयश
योग्यअयोग्य
स/ह 
सजीवनिर्जीव
स्वस्तमहाग
साक्षरनिरक्षर
स्तुतीनिंदा
हर्षखेद
येथे ‘अ’, ‘अन’, ‘नि/निर्’ आणि ‘वि’ हे उपसर्ग लावून तयार केलेले महत्त्वाचे विरुद्धार्थी शब्द दिले आहेत
 
१. ‘अ’ उपसर्ग लावून (सर्वात जास्त वापरला जाणारा)
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
कलंककलंक
मर्यादितमर्यादित
पारदर्शकपारदर्शक
शक्यशक्य
लख्खलख्ख
सामान्यसामान्य
समाधानसमाधान
सुरक्षितसुरक्षित
हिंसाहिंसा
 
२. ‘अन’ उपसर्ग लावून
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
आवडीअनावडी
आरोग्यअनारोग्य
अपेक्षितअनपेक्षित
आवश्यकअनावश्यक
आसक्तीअनासक्ती
आवरअनावर
आदरअनादर
 
३. ‘नि/निस्/निर्’ उपसर्ग लावून
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
आधारनिराधार
आशानिराशा
लोभीनिर्लोभी
रोगीनिरोगी
उत्साहीनिरुत्साही
अपराधीनिरपराधी
स्वार्थ**नि:**स्वार्थ
धनीनिर्धन
 
४. ‘वि’ उपसर्ग लावून
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
समविषम
जोडीविजोड
स्मरणविस्मरण
विसंगतसुसंगत (येथे ‘वि’ च्या विरुद्ध ‘सु’ आहे)
नाशवंतविनाशी
 
५. ‘कु’ आणि ‘दुर्’ (वाईट अर्थासाठी)
 
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
सुप्रसिद्धकुप्रसिद्ध
सुविचारकुविचार
सुदैवदुर्दैव
सुबोधदुर्बोध
सद्गुणदुर्गुण
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
समानअसमान
समाधानअसमाधान
सफलअसफल
समर्थअसमर्थ
सहकारअसहकार
स्पृश्यअस्पृश्य
सूरअसुर
सुरक्षितअसुरक्षित
संतुष्टअसंतुष्ट
संतोषअसंतोष
आरोग्यअनारोग्य
अपेक्षितअनपेक्षित
अवधानअनवधान
आवश्यकअनावश्यक
आदरअनादर
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
नित्यअनित्य
पूर्णांकअपूर्णांक
प्रकटअप्रकट
प्रमाणअप्रमाण
प्रियअप्रिय
लिखितअलिखित
लौकिकअलौकिक
रसिकअरसिक
रुंदअरुंद
वैधअवैध
व्यवस्थितअव्यवस्थित
शक्यअशक्य
शाश्वतअशाश्वत
शांतअशांत
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
कृतज्ञकृतघ्न
कृत्रिमनैसर्गिक
काळोखप्रकाश
काळापांढरा
दुष्टसुष्ट
प्राचीनअर्वाचीन
प्रारंभअखेर, शेवट
पूर्वपश्चिम
प्रेमद्वेष
फुलणेकोमेजणे
सुरेलकर्कश
सुखदुःख
सुंदरकुरूप
सुबकबेढब
सूर्योदयसूर्यास्त
अग्रजअनुज
अतिवृष्टीअनावृष्टी
अनाथसनाथ
अबोलवाचाल
अमावस्यापौर्णिमा
आशीर्वादशाप
आस्तिकनास्तिक
इष्टअनिष्ट
उगवतोमावळतो
कृपाअवकृपा
कृशस्थूल
गंभीरअवखळ
ग्रामीणनागरी, शहरी
भोळालबाड
दिनश्रीमंत
पूर्वीहल्ली
अळणीखारट
शब्दविरुद्धार्थी शब्द
आशानिराशा
उपायनिरुपाय
उपयोगीनिरुपयोगी
सकर्मकअकर्मक
सलगअलग
सशक्तअशक्त
सत्पात्रअपात्र
सज्ञानअज्ञान
स्मरणविस्मरण
सुसंवादविसंवाद
सुगमदुर्गम
सुगंधदुर्गंध
होकार

नकार

शब्दविरुद्धार्थी शब्द
आस्थाअनास्था
इच्छाअनिच्छा
उत्तीर्णअनुत्तीर्ण
उदारअनुदार
औरसअनौरस
पसंतनापसंत
आवडनावड
आवडतानावडता
पासनापास
बादनाबाद
अपराधीनिरपराधी
आधार

निराधार

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top